z dnia 12 lutego 2009 r. (*1)
„Polityka społeczna — Dyrektywa 2001/23/WE — Przejęcie przedsiębiorstwa — Ochrona praw pracowniczych — Pojęcie „przejęcia” — Umowne przeniesienie własności części zakładu na inne przedsiębiorstwo — Niezależność organizacyjna po przeniesieniu własności”
W sprawie C-466/07
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landesarbeitsgericht Düsseldorf (Niemcy) postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 października 2007 r., w postępowaniu
Dietmar Klarenberg
przeciwko
Ferrotron Technologies GmbH,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, T. von Danwitz, R. Silva de Lapuerta, G. Arestis i J. Malenovský (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: P. Mengozzi,
sekretarz: H. von Holstein, zastępca sekretarza,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 września 2008 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 6 listopada 2008 r.,
wydaje następujący
1Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów ( Dz.U. L 82, s. 16 ).
2Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy D. Klarenbergiem i Ferrotron Technologies GmbH (zwaną dalej „Ferrotron”) o ustalenie przejęcia stosunków pracy przez tę spółkę.
3Dyrektywą 2001/23 dokonano konsolidacji przepisów dyrektywy Rady 77/187/EWG z dnia 14 lutego 1977 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich, odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów ( Dz.U. L 61, s. 26 ) ze zmianami wprowadzonymi uprzednio dyrektywą Rady 98/50/WE z dnia 29 czerwca 1998 r. ( Dz.U. L 201, s. 88 , zwanej dalej „dyrektywą 77/187”).
4Zgodnie z ósmym motywem dyrektywy 2001/23:
„Względy pewności prawnej i przejrzystości wymagały, aby pojęcie prawne przejęcia zostało wyjaśnione w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości. Wyjaśnienie to nie zmienia zakresu stosowania dyrektywy 77/187/EWG, interpretowanej przez Trybunał Sprawiedliwości”.
5Artykuł 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 stanowi, że:
„a)
Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdego przypadku przejęcia przedsiębiorstwa, zakładu lub części przedsiębiorstwa, zakładu, przez innego pracodawcę w wyniku prawnego [umownego] przeniesienia własności lub łączenia.
6Na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2001/23:
„Prawa i obowiązki zbywającego wynikające z umowy o pracę lub stosunku pracy istniejącego w momencie przejęcia przechodzą, w wyniku tego przejęcia, na przejmującego”.
7Artykuł 4 ust. 2 wspomnianej dyrektywy stanowi, że:
„Jeżeli umowa o pracę lub stosunek pracy ulegają rozwiązaniu, ponieważ przejęcie pociąga za sobą poważne zmiany warunków pracy na niekorzyść dla pracownika, pracodawcę uważa się za odpowiedzialnego za rozwiązanie umowy o pracę lub stosunku pracy”.
8Artykuł 6 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty tej dyrektywy brzmi następująco:
„Jeżeli przedsiębiorstwo, zakład lub część przedsiębiorstwa lub zakładu, zachowuje swoją niezależność, status i funkcja przedstawicieli lub przedstawicielstwa pracowników, których dotyczy przejęcie, zostają zachowane na takich samych zasadach i warunkach, jakie istniały przed przejęciem na mocy przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych lub układu, z zastrzeżeniem że spełnione są niezbędne warunki do ustanowienia przedstawicielstwa pracowników.
[…]
Jeżeli przedsiębiorstwo, zakład lub część przedsiębiorstwa lub zakładu nie zachowuje swojej niezależności, państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, że przejmowani pracownicy, którzy byli przedstawicielami przed przejęciem, będą właściwie reprezentowani w okresie niezbędnym do ponownego ustanowienia i ponownych wyborów przedstawicielstwa pracowników, zgodnie z krajowym ustawodawstwem lub praktyką”.
9Brzmienie ww. przepisów zawartych w art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/23 jest zasadniczo identyczne z brzmieniem przepisów zawartych w art. 1 ust. 1 dyrektywy 77/187.
10Paragraf 613a ust. 1 akapit pierwszy niemieckiego kodeksu cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch, zwanego dalej „BGB”) brzmi następująco:
„W razie przejęcia zakładu lub części zakładu na podstawie czynności prawnej przez inne przedsiębiorstwo wstępuje ono we wszystkie prawa i obowiązki wynikające ze stosunków pracy istniejących w momencie przejęcia”.
11Od dnia 1 stycznia 1989 r. D. Klarenberg był zatrudniony przez ET Electrotechnology GmbH (zwaną dalej „ET”), spółkę zajmującą się rozwojem i produkcją towarów w sektorze automatyki przemysłowej oraz technik pomiaru i kontroli z przeznaczeniem dla przemysłu stalowego.
12W dniu 1 maja 1992 r. D. Klarenberg został w ET mianowany dyrektorem wydziału „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS” (badań i rozwoju/systemów elektronicznych/sieci/interfejsów). Wydział ten składał się z trzech grup, a mianowicie „F+E/ET-Systeme” (badań i rozwoju systemów elektronicznych), kierowanej przez D. Klarenberga, „EDV/Netzwerk/Serversysteme/Datensicherung” (technologii informatycznej/sieci/serwerów/bezpieczeństwa danych) oraz „Produktion/Schaltschränke/Platinen” (produkcji/paneli kontrolnych/kart informatycznych), kierowanej przez p. Neumanna, będącego jednocześnie wicedyrektorem całego departamentu.
13Ferrotron specjalizuje się w projektowaniu i wytwarzaniu produktów należących do sektora technologii pomiarowych i kontrolnych dla przemysłu stalowego.
14W dniu 22 listopada 2005 r. ET zawarła z Ferrotronem i ze spółką dominującą wobec niej, mającą siedzibę w Stanach Zjednoczonych Ameryki umowę nazwaną „asset and business sale and purchase agreement” („umowa sprzedaży zasobów i przedsiębiorstwa”), obejmującą rozwinięte przez wydział „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS” następujące produkty: „ET-DecNT”, „ET-DecNT light”, „ET-DecNT Power Melt”, „ET-TempNet”, „ET-OxyNet” i „FT7000”.
15Na podstawie tej umowy spółka dominująca wobec Ferrotron nabyła wszelkie prawa do programów, patentów, wniosków patentowych i wynalazków dotyczących tych produktów, a także do ich nazw i do technicznego know-how. Ferrotron otrzymała sprzęt informatyczny mający służyć działalności rozwojowej, materiały magazynowe należące do ET oraz jej listę dostawców i klientów. Ferrotron przejęła także niektórych pracowników ET, a mianowicie p. Neumanna oraz trzech inżynierów należących do grupy „F+E/ET-Systeme”.
16Z postanowienia odsyłającego wynika także, że Ferrotron zajmuje się projektowaniem, produkcją i dystrybucją nie tylko produktów stanowiących przedmiot wspomnianej umowy, lecz także innych produktów z dziedziny technik pomiaru w metalurgii, oraz że byli pracownicy ET zostali włączeni w ramy struktury organizacyjnej Ferrotronu. Ponadto pracownicy ci pełnili także funkcje związane z innymi produktami niż te, które Ferrotron nabył od ET.
17W dniu 17 lipca 2006 r. przeciwko ET zostało wszczęte postępowanie upadłościowe.
18D. Klarenberg zwrócił się do Arbeitsgericht Wesel o przywrócenie go przez Ferrotron na stanowisko dyrektora wydziału. Jednakże wyrokiem z dnia 29 listopada 2006 r. sąd ten oddalił jego żądanie.
19D. Klarenberg złożył od tego wyroku apelację do Landesarbeitsgericht Düsseldorf, żądając przywrócenia go do pracy przez Ferrotron, zgodnie z warunkami przewidzianymi w umowie o pracę zawartej przezeń w dniu 1 stycznia 1989 r. z ET. Tytułem żądania ewentualnego, D. Klarenberg wnosił o stwierdzenie, że stosunek pracy zawiązany przez strony pozostawał w mocy także po dniu 9 grudnia 2005 r.
20Sąd ten uznał, że wydział „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS”, kierowany przez D. Klarenberga, stanowi część zakładu w rozumieniu § 613a ust. 1 akapit pierwszy BGB, która została przejęta przez Ferrotron, z uwagi na to, że spółka ta nabyła podstawowe narzędzia produkcyjne należące uprzednio do wspomnianego zakładu, listę jego dostawców i klientów, przejęła część personelu posiadającego wiedzę typu know-how oraz że spółka dominująca nabyła prawa do głównych produktów i technologii.
21Jednakże Landesarbeitsgericht Düsseldorf zastanawia się, czy chodzi tutaj o przejęcie w rozumieniu dyrektywy 2001/23. Zgodnie z niektórymi niedawnymi orzeczeniami wydanymi przez Bundesarbeitsgericht nie może być mowy o istnieniu przejęcia części zakładu przez nowego pracodawcę, gdy przejmujący nie kontynuuje działalności tej części zakładu bez wprowadzania istotnych zmian lub gdy nie doprowadza do zachowania jego tożsamości. Z orzecznictwa tego wynika, iż przesłanką istnienia przejęcia jest zapewnienie przez przejmującego zachowania autonomii organizacyjnej części zakładu. Z drugiej strony, danej części zakładu nie można uważać za przejmowaną, jeśli zostaje ona całkowicie włączona do struktury organizacyjnej innego przedsiębiorstwa lub jeśli jej zadania wykonywane są w ramach znacznie większej struktury organizacyjnej.
22Zdaniem sądu odsyłającego w sprawie przed nim zawisłej Ferrotron nie doprowadziła do zachowania autonomii organizacyjnej części zakładu, o którą chodzi, ponieważ przejęci pracownicy zostali włączeni w struktury różnych wydziałów, a przejęte zadania są, od momentu przejęcia, wykonywane w ramach odmiennej struktury organizacyjnej.
23W tych okolicznościach Landesarbeitsgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy przejęcie części przedsiębiorstwa lub zakładu przez innego pracodawcę w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 […] ma miejsce jedynie wtedy, gdy część przedsiębiorstwa bądź zakładu jest nadal prowadzona przez nowego pracodawcę jako niezależna pod względem organizacyjnym część przedsiębiorstwa lub zakładu?”.
24W złożonych uwagach Ferrotron przedstawiła swe wątpliwości co do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, kwestionując posiadanie przezeń znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym.
25W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem procedura ustanowiona przez art. 234 WE jest instrumentem współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu ten pierwszy dostarcza tym drugim wskazówek w ramach wykładni prawa wspólnotowego, które są im potrzebne dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nimi sporu (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C-380/01 Schneider, Rec. s. I-1389 , pkt 20, wyrok z dnia 14 września 2006 r. w sprawie C-228/05 Stradasfalti, Zb.Orz. s I-8391 , pkt 44 oraz wyrok z dnia 16 października 2008 r. w sprawie C-313/07 Kirtruna i Vigano, Zb.Orz. s. I-7907 , pkt 25).
26W ramach tej współpracy wyłącznie do sądu krajowego, przed którym wytoczono powództwo i który musi wziąć odpowiedzialność za wydane w następstwie tego orzeczenie, należy ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, w celu umożliwienia mu wydania orzeczenia, jak również znaczenia pytań, które przedkłada on Trybunałowi. W konsekwencji w sytuacji, gdy postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest, co do zasady, zobowiązany do wydania orzeczenia (ww. wyrok w sprawie Schneider, pkt 21; wyrok z dnia 30 czerwca 2005 r. w sprawie C-165/03 Längst, Zb.Orz. s. I-5637 , pkt 31, oraz ww. wyrok w sprawie Kirtruna i Vigano, pkt 26).
27Wynika z tego, że pytania dotyczące wykładni prawa wspólnotowego, z którymi zwrócił się sąd krajowy, w ramach stanu faktycznego i prawnego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie przez Trybunał, korzystają z domniemania pozostawania w związku ze sprawą. Odmowa wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd odsyłający, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa wspólnotowego, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, lub gdy problem jest natury hipotetycznej, lub gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawach połączonych C-202/04 i C-94/04 Cipolla i in., Zb.Orz. s. I-11421 , pkt 25; wyrok z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawach połączonych od C-222/05 do C-225/05 van der Weerd i in., Zb.Orz. s. I-4233 , pkt 22 oraz ww. wyrok w sprawie Kirtruna i Vigano, pkt 27).
28W tym względzie z orzecznictwa wynika, że domniemanie pozostawania pytań prejudycjalnych w związku ze sprawą nie może zostać obalone przez sam fakt, iż jedna ze stron postępowania przed sądem krajowym podważa określone okoliczności, których prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału oraz od których zależy określenie przedmiotu tego sporu (ww. wyroki w sprawie Cipolla i in., pkt 26 oraz w sprawie van der Weerd i in., pkt 23).
29Po pierwsze, Ferrotron utrzymuje, że należy z góry wykluczyć istnienie przejęcia w rozumieniu dyrektywy 2001/23, gdyż nie zostało wykazane, że nabyte przezeń składniki stanowią jednostkę mogącą być przedmiotem takiego przejęcia. Ponadto jej zdaniem niniejsze pytanie prejudycjalne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przed sądem krajowym.
30Należy jednak stwierdzić, że sąd odsyłający dokonał odmiennych ustaleń w tym zakresie. Tak więc, jego zdaniem, wydział „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS” stanowi część zakładu w rozumieniu § 613a ust. 1 akapit pierwszy BGB, która została przejęta przez Ferrotron, ponieważ nabyła ona podstawowe narzędzia produkcyjne należące uprzednio do zakładu, listę jego dostawców i klientów, przejęła część personelu posiadającego wiedzę o typu know-how, a spółka dominująca w stosunku do Ferrotron nabyła prawa do głównych produktów i technologii. W kontekście tych okoliczności, przedstawionych przez sąd odsyłający i jego wniosku, który wywiódł on na własną odpowiedzialność, nie można podawać w wątpliwość, iż przedstawione pytanie prejudycjalne ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy przed nim zawisłej.
31Po drugie, Ferrotron zauważa, że nawet gdyby uznać, że przejęcie przedsiębiorstwa zostało dokonane na podstawie dyrektywy 2001/23, nie oznaczałoby to, że przejęciu ulega także umowa o pracę skarżącego, gdyż zadania wykonywane przezeń w ET były w dużej części wykonywane w wydziałach innych niż „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS” i zatem nie były one z nim związane.
32Postanowienie odsyłające w zakresie opisu okoliczności faktycznych, w ramach których zostało skierowane pytanie prejudycjalne, wyraźnie jednak wskazuje, że — wręcz przeciwnie — skarżący kierował wydziałem „F+E/ET-Systeme/Netzwerk/IBS”. Niemniej jednak, co wynika także z pkt 27 niniejszego wyroku, dokonanie takich ustaleń faktycznych należy wyłącznie do sądu krajowego, a ich prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału.
33Po trzecie, strona pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym uważa, że D. Klarenberg utracił prawo do domagania się, aby jego umowa o pracę została przejęta, ponieważ wiedział on o umowie zawartej między Ferrotron i ET, a mimo to zwlekał z przedstawieniem swoich żądań aż do wystąpienia u ET stanu niewypłacalności.
34Kwestia ewentualnych przepisów niemieckich ustanawiających termin, po upływie którego skarżący nie będzie mógł już wnosić o przejęcie jego umowy o pracę, jak wynika także z pkt 28 niniejszego wyroku, nie podlega ocenie Trybunału.
35Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
36W drodze przedstawionego pytania sąd odsyłający zasadniczo zmierza do ustalenia, czy art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 należy interpretować w ten sposób, że może on znajdować zastosowanie także w sytuacji, gdy nowy pracodawca nie doprowadza do zachowania niezależności organizacyjnej przez przejmowaną część przedsiębiorstwa lub zakładu.
37Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której stanowi on część (zob. m.in. wyroki: z dnia 18 maja 2000 r. w sprawie C-301/98 KVS International, Rec. s. I-3583 , pkt 21, z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie C-53/05 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I-6215 , pkt 20 oraz z dnia 16 października 2008 r. w sprawie C-298/07 Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände, Zb.Orz. s. I-7841 , pkt 15).
38Z brzmienia art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 wynika, że zakres jej zastosowania obejmuje każde przejęcie przedsiębiorstwa, zakładu lub ich części przez innego pracodawcę, będące rezultatem umownego przeniesienia własności lub połączenia.
39Oprócz spełnienia tych przesłanek, aby dyrektywa 2001/23 znalazła zastosowanie, przejęcie powinno jeszcze odpowiadać wymogom ustanowionym w jej art. 1 ust. 1 lit. b), a mianowicie powinno ono dotyczyć jednostki gospodarczej rozumianej jako „zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa, czy pomocnicza”, która zachowuje swoją „tożsamość” po dokonaniu przejęcia.
40Na wstępie należy przypomnieć, co wynika także z ósmego motywu dyrektywy 2001/23, że przepis ten został ustanowiony w celu wyjaśnienia pojęcia przejęcia w świetle orzecznictwa Trybunału (zob. w szczególności wyroki z dnia 7 lutego 1985 r. w sprawie 186/83 Botzen i in., Rec. s. 519 , pkt 6 i z dnia 18 marca 1986 r. w sprawie 24/85 Spijkers, Rec. s. 1119 , pkt 11). Zgodnie z tym orzecznictwem, za pomocą dyrektywy 2001/23 dąży się do zapewnienia ciągłości stosunków pracy zawartych w jednostce gospodarczej, niezależnie od zmiany właściciela, oraz do ochrony pracowników w sytuacji, gdy taka zmiana ma miejsce.
41Z przepisu art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2001/23 w związku z przepisem ust. 1 lit. b) tego samego artykułu wynika, że w razie niezachowania przez przejmowaną jednostkę gospodarczą tożsamości, podstawowa norma, zawarta w art. 1 ust. 1 lit. a), ustępuje miejsca normie zawartej w ust. 1 lit. b) tego artykułu. W efekcie przepis ten może ograniczać zakres zastosowania art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2001/23 i — co za tym idzie — zakres ochrony przyznanej w tej dyrektywie. Przepis taki powinien zatem być interpretowany w sposób ścisły.
42Strona pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymuje, że zdefiniowana w art. 1 ust. 1 lit. b) „jednostka gospodarcza” zachowuje swoją tożsamość tylko wtedy, jeśli więzi o charakterze organizacyjnym, łączące wszystkich pracowników i jej składniki, zostają zachowane. Z drugiej strony przejmowana jednostka gospodarcza nie zachowuje swej tożsamości, w sytuacji gdy w następstwie przeniesienia jej własności traci ona swą niezależność organizacyjną, ponieważ nabyte zasoby włączane są w ramy całkowicie nowej struktury.
43Koncepcja tożsamości jednostki gospodarczej oparta — tak jak proponuje strona pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym — na tylko jednym czynniku, odnoszącym się do niezależności organizacyjnej, nie może zostać przyjęta, w szczególności ze względu na cel dyrektywy 2001/23, którym jest — jak wynika z pkt 40 niniejszego wyroku — zagwarantowanie skutecznej ochrony praw pracowników w sytuacji, gdy następuje przejęcie. Oznaczałoby to bowiem, że gdy przejmujący podejmie decyzję o zlikwidowaniu części przedsiębiorstwa lub zakładu i włączeniu go w ramy istniejącej u niego struktury, zastosowanie dyrektywy 2001/23 do tej części przedsiębiorstwa lub zakładu będzie wyłączone, co także pozbawi zainteresowanych pracowników ochrony przyznanej im w tej dyrektywie.
44Jeśli chodzi konkretnie o czynnik odnoszący się do organizacji, Trybunał co prawda orzekł w przeszłości, że jest on jednym z czynników, za pomocą których definiuje się jednostkę gospodarczą (zob. wyroki z dnia 11 marca 1997 r. w sprawie C-13/95 Süzen, Rec. s. I-1259 , pkt 15, z dnia 2 grudnia 1999 r. w sprawie C-234/98 Allen i in., Rec. s. I-8643 , pkt 27, z dnia 26 września 2000 r. w sprawie C-175/99 Mayeur, Rec. s. I-7755 , pkt 53 i z dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie C-172/99 Liikenne, Rec. s. I-745 pkt 34), lecz orzekł on także, że zmiana struktury organizacyjnej przejmowanej jednostki nie ma takiego charakteru, aby mogła stać na przeszkodzie zastosowaniu dyrektywy 2001/23 (zob. wyrok z dnia 7 marca 1986 r. w sprawach połączonych C-171/94 i C-172/94 Merckx et Neuhuys, Rec. s. I-1253 , pkt 20 i 21, ww. wyrok w sprawie Mayeur, pkt 54 oraz wyrok z dnia 13 września 2007 r. w sprawie C-458/05 Jouini i in., Zb.Orz. s. I-7301 , pkt 36).
45Ponadto sam art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2001/23 definiuje jednostkę gospodarczą jako „zorganizowane połączenie zasobów, którego celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy jest to działalność podstawowa, czy pomocnicza”, podkreślając nie tylko aspekt organizacyjny przejmowanej jednostki, lecz także prowadzenie działalności gospodarczej.
46W tym stanie rzeczy przesłankę odnoszącą się do zachowania tożsamości przez jednostkę gospodarczą w rozumieniu dyrektywy 2001/23 należy interpretować z uwzględnieniem dwóch przewidzianych w jej art. 1 ust. 1 lit. b) elementów, składających się łącznie na tę tożsamość, a także celu tej dyrektywy, którym jest ochrona pracowników.
47W zgodzie z tymi rozważaniami i w celu niepozbawiania dyrektywy 2001/23 części effet utile, należy interpretować tę przesłankę nie w taki sposób, że na jej podstawie wymagane jest zachowanie specyficznej organizacji poszczególnych czynników produkcji będących przedmiotem przejęcia, lecz — jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 42 i 44 opinii — w taki sposób, że zakłada ona zachowanie funkcjonalnych więzi współzależności i wzajemnego uzupełniania się tych czynników.
48Tak więc takie funkcjonalne więzi pomiędzy różnymi przejmowanymi czynnikami pozwalają przejmującemu na wykorzystywanie ich w celu prowadzenia identycznej lub analogicznej działalności gospodarczej, nawet jeśli, po dokonaniu przejęcia, są one włączone w ramy odmiennej struktury organizacyjnej (zob. wyrok z dnia 14 kwietnia 1994 r. w sprawie C-392/92 Schmidt, Rec. s. I-1311 , pkt 17).
49Do sądu odsyłającego należy ustalenie, w świetle powyższych informacji i w ramach całościowej oceny wszystkich okoliczności faktycznych związanych z czynnością, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym (zob. ww. wyrok w sprawie Spijkers, pkt 13; wyrok z dnia 19 maja 1992 r. w sprawie C-29/91 Redmond Stichting, Rec. s. I-3189 , pkt 24, ww. wyroki w sprawie Süzen, pkt 14 oraz w sprawie Allen i in, pkt 26), czy tożsamość przejmowanej jednostki gospodarczej została zachowana.
50Jak zauważył zarówno sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i rząd niemiecki oraz Komisja Wspólnot Europejskich w uwagach przedstawionych Trybunałowi, brzmienie art. 6 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty dyrektywy 2001/23 potwierdza, że wolą prawodawcy wspólnotowego jest, aby wspomniana dyrektywa znajdowała zastosowanie do każdego przejęcia spełniającego przesłanki zawarte w jej art. 1 ust. 1, niezależnie od tego, czy jednostka gospodarcza zachowuje niezależność w ramach struktury istniejącej u przejmującego, czy też niezależności tej nie zachowuje.
51Wreszcie należy odnieść się do argumentu pozwanej w postępowaniu przed sądem krajowym, zgodnie z którym w sytuacji utraty przez przejmowaną jednostkę gospodarczą niezależności organizacyjnej ciągłość stosunków pracy, do której zagwarantowania zmierza się za pomocą dyrektywy 2001/23, nie mogłaby w każdym razie zostać zapewniona, ponieważ stanowisku dyrektora wydziału zajmowanemu uprzednio przez D. Klarenberga nie odpowiada żadne ze stanowisk przewidzianych w strukturze organizacyjnej istniejącej u przejmującego.
52W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż ewentualny obowiązek rozwiązania umów o pracę wchodzących w zakres prawa prywatnego, w sytuacji przejęcia działalności gospodarczej przez osobę prawną prawa publicznego, stanowi zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/23 poważną zmianę warunków pracy na niekorzyść pracownika, będącą bezpośrednim skutkiem przejęcia, z czego wynika, że za odpowiedzialnego za rozwiązanie tych umów o pracę w takiej sytuacji uważa się pracodawcę (ww. wyrok w sprawie Mayeur, pkt 56). Należy też stwierdzić, że w przypadku przejęcia ewentualna niemożliwość wyznaczenia pracownikowi w ramach struktury organizacyjnej istniejącej u przejmującego stanowiska odpowiadającego temu, które zajmował on u przejmowanego, musi zostać uznana za równoważną z rozwiązaniem umowy o pracę, za które odpowiedzialny jest pracodawca, w rozumieniu wspomnianego przepisu, jeśli prowadzi ona do poważnej zmiany warunków pracy na niekorzyść pracownika.
53Zatem na pytanie przedstawione przez sąd odsyłający należy odpowiedzieć, że wykładni art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy 2001/23 należy dokonywać w taki sposób, że może on być stosowany także w sytuacji, gdy część przejmowanego przedsiębiorstwa lub zakładu nie zachowuje niezależności organizacyjnej, pod warunkiem że funkcjonalne więzi pomiędzy poszczególnymi przejmowanymi czynnikami produkcji zostaną zachowane, co będzie pozwalało przejmującemu na ich wykorzystywanie do celu prowadzenia identycznej lub analogicznej działalności gospodarczej. Kwestia ta podlega ustaleniu przez sąd odsyłający.
54Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Wykładni art. 1 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy Rady 2001/23/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów, należy dokonywać w taki sposób, że może on być stosowany także w sytuacji, gdy część przejmowanego przedsiębiorstwa lub zakładu nie zachowuje niezależności organizacyjnej, pod warunkiem że funkcjonalne więzi pomiędzy poszczególnymi przejmowanymi czynnikami produkcji zostaną zachowane, co będzie pozwalało przejmującemu na ich wykorzystywanie do celu prowadzenia identycznej lub analogicznej działalności gospodarczej. Kwestia ta podlega ustaleniu przez sąd odsyłający.
Podpisy
(*1) Język postępowania: niemiecki.
Tekstas iš mūsų archyvo (Europos Sąjungos leidinių biuro „Cellar“ duomenys). Commission Decision 2011/833/EU — free reuse incl. commercial; attribution to EUR-Lex / Court of Justice of the European Union required; EUR-Lex is not the authentic record of the Court.